Ekspertiz Raporu Nasıl Okunur? O, LB, B, D ve Tramer Rehberi

Ekspertiz raporu dört bölümden okunur: kaporta ve boya şeması, yapısal kontroller, mekanik ve elektronik testler, tramer kaydı. Kaporta şemasında her panel O (orijinal), LB (lokal boyalı), B (boyalı) ya da D (değişen) koduyla gösterilir. Tek bir panelin boyalı olmasından çok, yapısal parçalarda işlem olup olmadığı ve raporun tramer kaydıyla örtüşüp örtüşmediği önemlidir.

Kısaca:

• O orijinal, LB lokal boyalı, B boyalı, D değişen demektir; kod her panel için ayrı yazılır.
• Kapı, kaput ve ön çamurluk vidalı parçadır; tavan, direk, arka çamurluk, şasi ve podye kaynaklı parçadır ve buradaki işlem çok daha ciddidir.
• Tramer yalnız sigorta şirketlerinin ödediği hasarları gösterir; cepten yaptırılan onarım tramerde görünmez.
• Raporda "test yapılmadı" yazan satırlar boş geçilmez; eksik testi ya tamamlatın ya da riski fiyata yansıtın.
• Ekspertiz aracın durumunu tespit eder, piyasa değerini belirlemez; pazarlık payını bulgulardan siz çıkarırsınız.

Ekspertiz raporu nedir, neyi göstermez?

Ekspertiz raporu, bir ekspertiz işletmesinin aracı sökmeden, ölçüm cihazları ve test düzenekleriyle muayene edip o günkü durumunu yazılı hâle getirdiği belgedir. Kaporta ve boya ölçümü, mekanik ve elektronik testler, iç ve dış donanım kontrolü, çoğu pakette de tramer sorgusu bu belgenin içinde yer alır.

Raporu okurken bu belgenin üç sınırını aklınızda tutun:

• Kapsamı pakete bağlıdır. Yalnız kaporta-boya paketinde motor ve yürüyen aksam testi yoktur; tam pakette dyno (motor gücü) ölçümü, fren ve süspansiyon testi, OBD taraması bulunur. Raporun ilk sayfasındaki paket adına ve test listesine bakın.
• Sökmeden yapılır. Motor ya da şanzıman içi, kapalı kaplamaların altındaki pas ve eski onarımlar raporda görünmeyebilir. Rapor bir güvence belgesi değil, durum tespitidir.
• Değerleme yapmaz. Ekspertiz aracın fiyatını belirlemez; piyasa fiyatını benzer ilanlarla siz karşılaştırırsınız. Rapor size yalnızca fiyatı hangi bulgulara dayanarak tartışacağınızı söyler.

Yasal çerçeveyi de bilin: Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 16. maddesine göre yetki belgeli işletmeler (galeriler), otomobil ve hafif ticari sınıfındaki ikinci el taşıtları satmadan önceki on gün içinde TSE hizmet yeterlilik belgesi olan bir ekspertiz işletmesinden rapor aldırmak zorundadır; model yılına göre sekiz yaşın ya da 160.000 kilometrenin üzerindeki taşıtlar bu zorunluluğun dışındadır ve rapor en az beş yıl saklanır (Resmî Gazete, 27 Ağustos 2024). Bireysel satıcıdan alıyorsanız böyle bir zorunluluk yoktur; raporu kendiniz yaptırırsınız.

Rapordaki tarihi, ekspertiz işletmesinin adını ve şasi numarasının ruhsattakiyle aynı olup olmadığını ilk bakışta kontrol edin; şasi numarası tutmayan rapor başka bir araca aittir.

Kaporta ve boya bölümü: O, LB, B, D ne demek?

Raporun en çok bakılan sayfası kaporta şemasıdır; her panelin üstünde bir kod ve çoğu zaman boya kalınlığı ölçümü bulunur.

Kısaltmalar

• O (orijinal): Panel fabrika boyasındadır; işlem görmemiştir.
• LB (lokal boyalı): Panelin yalnız bir bölgesi boyanmıştır; çizik, sürtme ya da küçük göçük onarımının izidir.
• B (boyalı): Panelin tamamı yeniden boyanmıştır. Altında macun olup olmadığını boya kalınlığı değerinden anlarsınız.
• D (değişen): Panel sökülüp yerine yenisi (orijinal ya da yan sanayi) takılmıştır; değişen parçanın boyası da genellikle fabrika dışıdır.

Bazı ekspertiz firmaları bunlara "sökülüp takılmış", "kaynaklı", "çizik" ya da "göçük" gibi ek kodlar ekler. Her raporun köşesinde kendi açıklama tablosu vardır; kodları ezbere değil o tablodan okuyun.

Kaporta şemasındaki 11 panel

Standart şema 11 paneli gösterir: motor kaputu, tavan, bagaj kapağı, sağ ve sol ön çamurluk, sağ ve sol ön kapı, sağ ve sol arka kapı, sağ ve sol arka çamurluk. Ön ve arka tampon plastik olduğu için çoğu raporda ayrı değerlendirilir; tampon boyası genellikle park sürtmesinin izidir ve yapısal bir anlam taşımaz.

Boya kalınlığı mikron cinsinden ölçülür. Fabrika değerine yakın ölçümler orijinal, belirgin biçimde kalın ölçümler yeniden boya, çok yüksek ya da panel üzerinde düzensiz dağılan ölçümler macunlu onarım anlamına gelir. Sayıyı tek başına değil, aynı aracın orijinal panelleriyle karşılaştırarak okuyun; fabrika kalınlığı markaya ve renge göre değişir.

Hangi bulgu ne anlama gelir?

• Lokal boya: Çoğunlukla kozmetik onarımdır. Birden çok panelde LB varsa araç özensiz kullanılmıştır, ama bu tek başına alımdan vazgeçme nedeni değildir.
• Kapı, kaput, ön çamurluk ya da bagaj kapağı boyası ve değişimi: Bunlar vidalı parçalardır; değişimi şasiye dokunmadan yapılır. Orta düzey bir bulgudur, fiyata yansıtılır.
• Tavan, direkler, arka çamurluk, marşpiyel, podye: Bunlar kaynaklı parçalardır. Arka çamurluk "değişen" ya da tavan "boyalı" görünüyorsa araç büyük olasılıkla ciddi bir darbe almıştır; raporun yapısal bölümünü dikkatle okuyun.
• Sayı değil, konum: Üç vidalı parçası boyalı bir araç, tek arka çamurluğu değişmiş bir araçtan daha az risklidir. Hangi parça değişiminin değeri ne kadar etkilediğini değişen parça rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Şasi, podye ve yapısal kontroller

Kaporta şemasının altında ya da ayrı bir sayfada yapısal kontroller yer alır: ön panel, arka panel, şasi kolları, podye (taban sacı), marşpiyeller, A-B-C direkleri, bagaj havuzu ve göğüs (torpido) sacı. Bu parçaların hiçbiri normal kullanımda boyanmaz ya da değişmez; buradaki her "işlemli", "kaynaklı" ya da "düzeltilmiş" notu aracın ağır bir kaza geçirdiğinin işaretidir.

Hava yastığı satırını atlamayın. "Açılmış", "değiştirilmiş" ya da "arıza kaydı var" notu, aracın hava yastığını açacak şiddette bir çarpma yaşadığını gösterir.

Yapısal bulguyu ağır hasar kaydıyla karıştırmayın. Ağır hasar (pert) kaydı, onarım maliyetinin aracın kaza tarihindeki değerine göre çok yüksek bulunduğu ya da sigorta eksperinin şasi kolları, taban, tavan sacı ve hava yastığı gibi kritik parçalardaki hasar nedeniyle aracı ağır hasarlı saydığı durumlarda tutulan resmî kayıttır. Tespiti levhaya kayıtlı sigorta eksperi yapar; kritik parça hasarında bu bir takdirdir, her hava yastığı açılmasında kendiliğinden kayıt oluşmaz (SEDDK, 2025/12 sayılı genelge). Kayıt tramer sorgusunda ayrı bir alan olarak görünür. Ağır hasar kaydı olmayan bir araçta da yapısal işlem olabilir: onarım sigortaya yansımamışsa kayıt oluşmaz, ama ekspertizin ölçümü işlemi gösterir.

Motor, şanzıman ve mekanik testler

Tam paket raporlarda kaporta ve yapısal kontrollerin ardından mekanik testler gelir. Satırları şöyle okuyun:

1. Motor: Yağ ve soğutma suyu kaçağı, egzoz dumanı, rölanti düzensizliği ve soğuk çalıştırma notlarına bakın. Dyno ölçümü fabrika gücünün belirgin altındaysa nedenini sorun; kompresyon testi yalnız bazı paketlerde vardır.
2. Şanzıman ve debriyaj: Vites geçişlerinde sertlik, kaçırma ya da titreme notu; otomatik şanzımanda yağ durumu.
3. Fren testi: Ön ve arka akslarda fren kuvveti ile sağ-sol dengesizliği. Yüksek dengesizlik yalnız balata değil, kaliper ya da hortum sorununa da işaret edebilir.
4. Süspansiyon ve yanal kayma: Amortisör sönümleme değerleri ve yanal kayma ölçümü; yüksek yanal kayma rot-balans dışında geçmiş bir darbenin izi de olabilir.
5. OBD arıza kodu taraması: Aktif ve geçmiş kodlar listelenir. "Kayıt yok" iyi haberdir; ancak ekspertizden hemen önce silinmiş kodlar da "kayıt yok" görünür. Cihaz sistemlerin henüz hazır olmadığını bildiriyorsa nedenini sorun.
6. Lastik ve jant: Diş derinliği, üretim tarihi ve dört lastiğin birbiriyle eşleşmesi.

Boş bırakılmış ya da "test yapılmadı" yazan satırların nedenini sorun ve mutlaka kısa bir yol testi yapın; direksiyon titremesi, fren çekmesi ve anormal sesler raporda değil sürüşte anlaşılır.

Tramer kaydı nasıl okunur?

Tramer, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi'nin (SBM) tuttuğu hasar kayıtlarıdır. Sorgu sonucunda kaza tarihi, kaza nedeni, hasar tutarı, ağır hasar durumu ve varsa eksper raporu bilgileri görünür; belirli bir kazada değişen parçaları ayrıca sorgulayabilirsiniz.

Kapsamını bilmeden tutarı yorumlamayın. SBM'nin açıklamasına göre hasar bilgileri 2003 yılından itibaren sigorta şirketlerince kasko ve trafik sigortasından yapılan ödemelerle sınırlıdır; cam hasarı ve mini onarım ödemeleri kapsam dışıdır (SBM, SMS ile sorgulama). Yani sigortaya bildirilmeden cepten yaptırılan onarımlar tramerde hiç görünmez; "tramer kaydı yok" ifadesi "hasarsız" demek değildir.

Sorgulama yolları:

• SMS: Plakayı yazıp 5664'e göndermek hasar geçmişini getirir; belirli bir kazadaki değişen parçalar için "PARCA plaka kaza tarihi" biçimi kullanılır. Hizmet ücretlidir; güncel ücret SBM'nin sayfasında yazar.
• Web: SBM'nin web sorgulama sayfası kaza tarihi, kaza nedeni, ağır hasar durumu, hasar tutarı ve varsa eksper raporu bilgilerini gösterir (SBM, web ile sorgulama).

Tutarı okurken iki şeye dikkat edin. Hasar tutarı kaza tarihindeki fiyatlarla yazılır; eski bir kaydın bugün küçük görünmesi hasarın küçük olduğu anlamına gelmez. Tramerdeki hasar bölgesini de kaporta şemasıyla karşılaştırın: tramerde sol ön kapı hasarı varken raporda o panel "O" görünüyorsa ya rapor özensizdir ya da parça fabrika boyalı yenisiyle değiştirilmiştir; açıklama isteyin.

Raporda kırmızı bayraklar: alımdan vazgeçmeniz gereken durumlar

Aşağıdaki bulgulardan biri bile varsa aracı ya hiç almayın ya da ikinci bir ekspertiz yaptırmadan karar vermeyin:

• Şasi, podye, direk, ön ya da arka panelde "işlemli", "kaynaklı" ya da "düzeltilmiş" notu.
• Hava yastığı açılmış, değiştirilmiş ya da arıza kaydı silinmiş.
• Tramer kaydıyla kaporta şeması birbirini tutmuyor.
• Kilometre aracın yaşı, iç mekân yıpranması ya da servis kayıtlarıyla uyumsuz.
• Rapor eski tarihli ya da yalnız satıcının seçtiği, sizin tanımadığınız bir işletmeden; rapor gününden sonra araç kullanılmış olabilir.
• Birden çok satırda "test yapılmadı" ya da "ölçülemedi".
• İlanda ağır hasar kaydı olmadığı beyan edilmiş ama tramer sorgusunda ağır hasar bilgisi çıkıyor.

Bulgular bu listeye girmiyorsa pazarlık aşamasındasınız: vidalı parçadaki boya ve değişim, yıpranmış lastik ya da yaklaşan bakım, onarım maliyetini fiyattan düşmek için somut gerekçedir. Satın alma sürecinin tamamı için ikinci el araç alırken kontrol listesine bakın.

Otomobil Market ilanında ekspertiz bilgisi nasıl okunur?

Otomobil Market'teki her ilan sayfasında Ekspertiz ve hasar bölümü bulunur. Burada yukarıda anlattığımız 11 panel (girilmişse ön ve arka tampon da) aynı kaporta şemasında renkle gösterilir; şemanın yanında paneller Değişen, Boyalı, Lokal boyalı ve Orijinal başlıkları altında adetleriyle listelenir. Tüm paneller orijinalse bölüm "Boyasız, değişensiz" diye özetlenir; paneller girilmemişse "Parça durumu" kutusunda "Ekspertiz raporu danışmanda" yazar.

Hemen yanındaki Tramer kutusu üç değerden birini gösterir: "Kayıt yok", TL cinsinden tutar ya da "Bilinmiyor". "Bilinmiyor", ilana tramer bilgisinin girilmediğini ya da satıcının tramer tutarını bilmediğini gösterir; aracı görmeye gitmeden önce sorguyu kendiniz yapın. İlan için hiç ekspertiz girilmemişse bölümde "Bu ilan için ekspertiz kaydı girilmemiş. Danışmandan ekspertiz raporunu isteyin." yazar.

Künyedeki ağır hasar satırı ("Ağır hasar kaydı yok" ya da "Ağır hasar kayıtlı") satıcının beyanıdır; sayfa bunu belirtir ve kaydı satıştan önce sorgulamanızı önerir. Ekspertiz bilgilerini de satıcı girer; kaynağı kendi beyanı ya da bir ekspertiz raporu olabilir. Raporun kendisini danışmandan ilan sayfasındaki telefon ya da WhatsApp numarasıyla isteyin; rapor yoksa aracı almadan önce kendi seçtiğiniz işletmede bağımsız ekspertiz yaptırın.

Aramayı baştan daraltmak için boyasız araçlar, değişensiz araçlar ve tramer kaydı olmayan araçlar süzgeçlerini kullanabilirsiniz; üçü de ilana girilen ekspertiz bilgisine dayanır. Zeplin araçlarında ise bakım ve hasar geçmişi Zeplin kayıtlarındadır; ilan sayfasında ekspertiz raporu, tramer tutarı ve plaka yer alır.

Sık sorulan sorular

Ekspertiz raporunda LB ne demek?

LB "lokal boyalı" demektir: panelin tamamı değil, yalnız bir bölgesi boyanmıştır. Genellikle çizik, sürtme ya da küçük göçük onarımının izidir ve tek başına yapısal bir sorun göstermez.

Lokal boyalı araç alınır mı?

Alınır; lokal boya çoğunlukla kozmetik bir onarımdır. Karar verirken boyanın hangi panelde olduğuna ve aynı bölgede tramer kaydı ya da yapısal işlem olup olmadığına bakın; birden çok panelde lokal boya varsa pazarlık payı doğar.

Tramer kaydı olmayan araç hasarsız mıdır?

Hayır. Tramer yalnız sigorta şirketlerinin kasko ve trafik sigortasından ödediği hasarları gösterir; sigortaya bildirilmeden cepten yaptırılan onarımlar kayda girmez. Bu yüzden tramer sorgusunu her zaman ekspertizin kaporta ölçümüyle birlikte değerlendirin.

Değişen parça mı boyalı parça mı daha kötü?

Genel kural olarak değişen parça daha ciddi bir darbenin işaretidir; ama asıl belirleyici parçanın konumudur. Vidalı bir kapının değişmesi, kaynaklı bir arka çamurluğun ya da tavanın boyanmasından daha az risklidir.

Ekspertiz raporu kaç gün geçerlidir?

Rapor yapıldığı günkü durumu gösterir; araç kullanıldıkça eskir. Yetki belgeli işletmelerin satışlarında yönetmelik raporun satıştan önceki on gün içinde alınmasını ister; bireysel alımlarda da mümkün olduğunca yakın tarihli, tercihen sizin yanınızda yapılmış bir rapor isteyin.

Ekspertiz ücretini kim öder?

Yönetmelik, yetki belgeli işletme satışlarında ücretin kural olarak işletmeye ait olduğunu, satış alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmezse alıcının ödeyeceğini söyler. Bireysel satıcıdan alımda yasal kural yoktur; ücreti kimin karşılayacağına taraflar birlikte karar verir, çoğu zaman alıcı kendi seçtiği işletmede yaptırır.